Topraktan Toprağa Biyobozunur Atık Yönetimi Projesi

“Topraktan Toprağa Biyobozunur Atık Yönetimi Projesi”, pazaryerlerinde oluşan kullanılamaz durumdaki sebze ve meyvelerin çiftçiler için komposta dönüştürülmesini, kullanılabilir olanların ise aşevlerinde sıcak yemeğe dönüştürülmesini sağlayarak gıda israfını önlemeyi amaçladı.

Projenin temel amacı, topraktaki su kullanımını azaltarak tarımsal kuraklığın etkilerini azaltmak ve kompost kullanımı yoluyla sağlıklı gıda için tarımsal üretimin sürdürülebilirliğini sağlamaktı. Aynı zamanda, gıdaya erişimin giderek kısıtlandığı bir dönemde gıda israfının önlenmesine katkıda bulunmak hedeflendi.

Tarımsal kuraklıkla mücadele kapsamında yürütülen araştırmalar sonucunda, toprağın geri kazanılması ve bu süreçte kompost kullanımının gerekliliği ortaya çıktı. Kompost için gerekli biyolojik olarak parçalanabilir atığın en kolay ve yoğun şekilde erişilebilir olduğu alanlar pazaryerleri olarak belirlendi ve pazaryerlerinde yapılan gözlemler doğrultusunda proje hazırlandı. Yatırım ve işletme maliyeti bulunmayan projenin pilot uygulaması, Nisan 2021’de Diyarbakır Kayapınar Belediyesi iş birliğiyle ilçedeki pazaryerlerinde başlatıldı.

Ebru Baybara Demir liderliğinde, gönüllü uzman ve akademisyenlerin desteğiyle uygulanan 45 günlük pilot sürede, pazarların kapanış saatlerinden sonra her gün bir pazaryerine gidildi ve günlük ortalama 3,5–4 ton sebze ve meyve toplandı. Toplanan bu gıdalar belediye tarafından inşa edilen kompost alanına taşındı ve ertesi gün parçalanarak kompost oluşumu için gerekli olan 6–8 haftalık sürece başlandı.

Bu süreçte, pazaryerlerinde bırakılan yaklaşık 300 ton sebze ve meyve atığının önemli bir bölümünün kullanılabilir gıdalardan oluştuğu tespit edildi. Kullanılabilir durumdaki gıdalar belediyenin aşevine aktarıldı. Aşevinde ihtiyaç sahibi kadınlar istihdam edildi ve gıda fazlası sıcak yemeğe dönüştürüldü. İhtiyaç sahipleri için günlük 1.200 öğün yemek hazırlandı; kalan ürünler ise paketli ve konserve gıdalara dönüştürülerek gıda bankalarına gönderildi.

Pilot uygulamanın sonuçları ölçüldü ve raporlandı. Türkiye Büyük Millet Meclisi Dilekçe Komisyonu tarafından incelenen proje takdir topladı ve Komisyon, projenin yaygınlaştırılması amacıyla bir alt komisyon kurulmasına karar verdi.

“Hayatı İyileştiriyoruz” sloganıyla yürütülen ve koordineli çalışmalarla sosyal bir kampanyaya dönüşen proje, Eylül 2021’de “Hayatı İyileştiriyoruz Çevre ve İklim Derneği” adıyla tüzel kişilik kazandı. Yaklaşık 4.000 gönüllü ve 6 akademisyenin desteğiyle proje; 13 ilde 54 belediyeye, İstanbul Uluslararası Havalimanı’na ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ne yayıldı.